Cechy powieści dojrzałego realizmu na przykładzie „Lalki” B. Prusa.

Powieść dojrzałego realizmu stała się gatunkiem w pozytywizmie uprzywilejowanym. Pozytywiści w ogóle uprzywilejowali epikę, stąd popularność tego gatunku.
Jedną z najlepszych polskich powieści dojrzałego realizmu jest „Lalka” pomimo, że nie jest ona powieścią tendencyjną.
Podstawą realizmu jest obiektywne przedstawienie rzeczywistości, dlatego też Prus zachowuje w „Lalce” zasadę prawdopodobieństwa. Nie ma tam żadnych pierwiastków fantastycznych w świecie przedstawionym. Główną cechą powieści dojrzałego realizmu jest panoramiczność. Prus tworzy szeroki obraz społeczeństwa polskiego i stosunków społecznych panujących na ziemiach polskich w drugiej połowie XIX w.
Wyznacznikami panoramiczności są:
- Bogactwo bohaterów reprezentujących różne grupy społeczne, pokoleniowe i środowiskowe
- Wielowątkowość

Prus ukazuje bohaterów reprezentujących różne grupy społeczne:
- arystokrację: Łęccy, baronostwo Krzeszowscy a także prezesowa Zasławska. Poza p. Zasławską arystokracja poddana jest ostrej krytyce z powodu pasożytniczego trybu życia.
- Najliczniejszą grupą jest mieszczaństwo w skład którego wchodzą także mniejszości narodowe, takie jak Niemcy (Minclowie) i Żydzi (Szlangbaum, Szuman). Pokazując mniejszości narodowe, zwłaszcza Żydów, Prus walczy ze stereotypami, pokazuje, ze opinie Polaków o Żydach są nieprawdziwe i krzywdzące. Wśród Żydów jest wielu ludzi wartościowych i dlatego Prus postuluje o równouprawnienie.
- „Lalka” pokazuje również biedotę, zamieszkującą głównie na Powiślu. Ludzie Ci żyją w nędzy, często popadają w konflikty z prawem. Wokulski stara się im pomóc, ale działania jednego człowieka nie są w stanie zmienić sytuacji tak licznej grupy społecznej. Wokulski pomaga jednostkom – prostytutce Marii, Wysockiemu.
- Prus pokazuje też nową warstwę społeczną-rodzącą się inteligencję. Reprezentują ją studenci mieszkający w kamienicy którą Wokulski odkupił od Łęckich, a także Helena Stawska – kobieta wyemancypowana, zaradna, sama utrzymująca siebie, córkę i matkę, zarabiając udzielaniem lekcji gry na fortepianie.
Oprócz przekroju przez wszystkie grupy społeczne Prus pokazuje również przedstawicieli różnych grup pokoleniowych. Pokolenie romantyków reprezentuje Ignacy Rzecki, pokolenie przejściowe Stanisław Wokulski a młodych pozytywistów Julian Ochocki.

Typowa dla powieści dojrzałego realizmu jest również narracja, chociaż Prus pozwala sobie tutaj na pewien eksperyment. Pierwszy (główny) narrator w „Lalce” jest 3 osobowy, ukryty poza światem przedstawionym, wszechobecny i wszechwiedzący, dzięki tym cechom jest on obiektywny, a więc typowy dla literatury realistycznej, ale Prus wprowadza do „Lalki” drugiego narratora- jest nim Rzecki, autor „pamiętnika starego subiekta”. Jest on narratorem subiektywnym. Rzecki jako narrator rozszerza czas i miejsce akcji (mówi o wydarzenia na Węgrzech w czasie wojny ludów), a także daje czytelnikowi dodatkowy punkt widzenia na wiele spraw.
Prus w „Lalce” posługuje się również stylizacją językową. Jest to stylizacja środowiskowa, czyli świadome i celowe upodobnienie języka do języka jakim mówią określone środowiska. Stylizacja ta jest szczególnie widoczna w języku jakim mówią w „Lalce” Żydzi. Zastosowanie stylizacji językowej ma na celu przybliżenie klimatu, atmosfery, specyfiki danej rzeczywistości. Wynika więc z dążności do obiektywizmu.
„Lalka” posiada kompozycje otwarta, to znaczy, ze dzieje Wokulskiego nie zostały jednoznacznie zakończone, dzięki czemu do powieści można by dopisać ciąg dalszy. Jest to kolejny eksperyment Prusa na powieści. „Lalka” jest powieścią realizmu krytycznego, dzięki czemu też nie jest powieścią tendencyjną. Prus nie krytykuje haseł pozytywistycznych, ale krytykuje brak ich realizacji w życiu. Starają się je realizować jednostki, takie ja Wokulski, prezesowa Zasławska, czy Ochocki. Nie mają jednak poparcia w społeczeństwie nie są w stanie zbyt wiele zmienić. Ich działania to kropla w morzu potrzeb.